Oι περιπτώσεις σχεδιαστικών και κατασκευαστικών «αστοχιών» σε μαζική κλίμακα δεν είναι λίγες στην ιστορία των μέσων μεταφοράς. Κάποιες ωστόσο ξεχωρίζουν, αφού οδήγησαν στον θάνατο αμέτρητων ανύποπτων ανθρώπων, κάνοντας την «υπόθεση Τoyota» να μοιάζει σχεδόν ασήμαντη, παρά το εύρος της ανάκλησης σε οχήματά της.
Ποιός θυμάται τα Λίμπερτι- τα κακάσχημα αμερικανικά φορτηγά πλοία; Δεκαοκτώ ναυπηγεία κατασκεύασαν συνολικά 2.751 τέτοια πλοία μέσα σε τέσσερα χρόνια, φτάνοντας κάποια στιγμή να παραδίδουν τρία σκάφη την ημέρα. Υπήρξε όμως ένα «προβληματάκι»: για λόγους ταχύτητας, τα προκατασκευασμένα τμήματα των Λίμπερτι ενώνονταν με οξυγονοκόλληση και όχι με μεταλλικά πριτσίνια, όπως θα έπρεπε- ενώ και η ποιότητα του χάλυβα δεν ήταν η καλύτερη. Ως αποτέλεσμα, καταγράφηκαν περισσότερες από 1.500 περιπτώσεις εμφάνισης ρωγμών στο κύτος, ενώ τουλάχιστον δώδεκα σκάφη κόπηκαν στη μέση χωρίς προειδοποίηση, πνίγοντας δεκάδες ναυτικούς. Και μεταπολεμικά όμως, όταν περισσότερα από 520 Λίμπερτι στελέχωσαν τον ελληνικό εμπορικό στόλο, δεν έλειψαν τα ανεξήγητα ναυάγια στη μέση των ωκεανών.
Μετά τον πόλεμο, το Comet της De Ηavilland ήταν το «καμάρι» της βρετανικής αεροπορικής βιομηχανίας, όντας το πρώτο επιβατικό τζετ που μπήκε σε μαζική παραγωγή το 1951. Ωστόσο μια σειρά τρομακτικών δυστυχημάτων απέδειξε πως ναι μεν ο σχεδιασμός του τετρακινητήριου «Κομήτη» ήταν πρωτοποριακός, όχι όμως και η ποιότητα των μετάλλων: ώσπου να συνειδητοποιήσουν οι ειδικοί πως το Comet έπρεπε να επανασχεδιαστεί εκ βάθρων, ώστε να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της καταπόνησης μετάλλου, εκατοντάδες επιβάτες και μέλη του πληρώματος είχαν χάσει τη ζωή τους. Σήμερα ξέρουμε πια ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπιζόταν στον σχεδιασμό των παραθύρων, τα οποία εκτός από σχετικά μεγάλα ήταν και... τετράγωνα, για λόγους αισθητικής, αποδυναμώνοντας όμως έτσι τη δομική αντοχή της ατράκτου.
Εξίσου φονικό αποδείχθηκε και το τρικινητήριο ΜcDonnell Douglas DC-10, που κατασκευάστηκε σε 446 κομμάτια μεταξύ 1970 και 1989-εκ των οποίων τα 55 ενεπλάκησαν σε διάφορα ατυχήματα και τα 30 συνετρίβησαν, σκοτώνοντας συνολικά 1.261 ανθρώπους. Ανάμεσα στις διάφορες κατασκευαστικές αστοχίες, που τελικά αποδείχθηκαν αίτια των αλλεπάλληλων τραγωδιών, ήταν μια κακοσχεδιασμένη θύρα φόρτωσης που άνοιγε μόνη της εν πτήσει προκαλώντας αποσυμπίεση της καμπίνας, αλλά και η λανθασμένη σχεδίαση των συνδέσμων που συγκρατούν τους κινητήρες στα φτερά. Σημαντικά λάθη είχαν γίνει και στον σχεδιασμό των υδραυλικών και ηλεκτρικών συστημάτων ελέγ χου στις πτέρυγες και στην ουρά του αεροσκάφους. Λεπτομέρεια: ακόμη και για το τρομερό ατύχημα του Concorde της Αir France στο Παρίσι, το 2000, ευθυνόταν όπως αποδείχθηκε ένα μεταλλικό κομμάτι που αποκολλήθηκε από ένα DC-10.
Ένα πιο πρόσφατο πρόβλημα αεροναυπηγικής εμφανίστηκε με τραγικό τρόπο τον περασμένο Ιούνιο σε ένα ολοκαίνουργο Αirbus Α330 της Αir France, το οποίο είχε απογειωθεί από το Ρίο ντε Τζανέιρο. Το αεροσκάφος έπεσε στον Ατλαντικό σκοτώνοντας 228 άτομα. Οπως προέκυψε, υπήρχε σοβαρό πρόβλημα με τους εξωτερικούς αισθητήρες μέτρησης ταχύτητας, που οδήγησε στη διακοπή λειτουργίας αρκετών ηλεκτρικών συστημάτων αυτόματων υποβοήθησης, περιλαμβανομένου του αυτόματου πιλότου.
Δεν γίνεται βέβαια να μη θυμηθούμε τα δύο τρομακτικά δυστυχήματα που αμαύρωσαν για πάντα τη φήμη της αμερικανικής διαστημικής υπηρεσίας, της ΝΑSΑ. Η αρχή έγινε με το Challenger, που ανατινάχτηκε το 1986 λίγο μετά την απογείωσή του σκοτώνοντας τα επτά μέλη του πληρώματος, μεταξύ των οποίων και μία δασκάλα που είχε συμπεριληφθεί για προπαγανδιστικούς λόγους: αιτία, όπως αποδείχθηκε, ήταν ένα ελαττωματικό παξιμάδι ασφαλείας, η θραύση του οποίου οδήγησε στη διαρροή καυτών αερίων από τον βοηθητικό πύραυλο του σκάφους. Δεκαεπτά χρόνια αργότερα, το 2003, άλλοι επτά αστροναύτες χάθηκαν άδικα όταν το Columbia κάηκε στον αέρα κατά την επάνοδό του στην ατμόσφαιρα, ως αποτέλεσμα της αποκόλλησης πλακιδίων θερμομόνωσης. Εκτοτε το πρόγραμμα των διαστημικών λεωφορείων έχει ουσιαστικά «μπει στον πάγο».
Αναφορά αξίζει και το πρόσφατο, σχετικά, σκάνδαλο της Ford: το Εxplorer, ένα μεγάλων διαστάσεων και... παλαιολιθικής σχεδίασης «τζιποειδές» SUV, αποδείχθηκε πως είχε την κακή συνήθεια να «τουμπάρει» ακόμη και σε σχετικά μικρές ταχύτητες, με αποτέλεσμα να καταγραφούν τουλάχιστον 167 ατυχήματα που οδήγησαν σε 79 θανάτους και δεκάδες σοβαρούς τραυματισμούς. Άλλες εκτιμήσεις ανεβάζουν τους νεκρούς σε 250 άτομα. Παρά το γεγονός ότι τα Εxplorer αποδείχθηκε πως αναποδογυρίζουν ανεξάρτητα από τα λάστιχα που χρησιμοποιούνται, η πανίσχυρη αμερικανική αυτοκινητοβιομηχανία κατάφερε- με τη βοήθεια των ΜΜΕνα «φορτώσει» το πρόβλημα στα ελαστικά της Firestone, της αμερικανικής θυγατρικής της γιαπωνέζικης Βridgestone, η οποία αναγκάστηκε να προχωρήσει στη μεγαλύτερη ανάκληση ελαστικών όλων των εποχών. Το κόστος του σκανδάλου, περιλαμβανομένων των αποζημιώσεων προς τους συγγενείς των θυμάτων, ξεπέρασε τελικά τα 2 δισ. δολάρια- μέρος των οποίων κάλυψε πάντως η Ford.
ΠΗΓΗ: ΤΟ ΒΗΜΑ